ZOBACZ DRUG─ä ODS┼üON─ś "Po Toruniu"

28 lutego 2017

­čôś#12: „Budownictwo szkieletowe w Toruniu: pruski mur – nielubiane dziedzictwo” – praca zbiorowa


Mam przed sob─ů pierwszy tom serii ksi─ů┼╝ek Zabytki toru┼äskie m┼éodszego pokolenia. Obj─Öto┼Ťciowo najbardziej skromna z ca┼éego cyklu, mo┼╝e dlatego, ┼╝e pierwsza, wi─Öc troch─Ö nie┼Ťmia┼éa, ale wida─ç, ┼╝e od pocz─ůtku wydawca postawi┼é na wysok─ů jako┼Ť─ç pod wzgl─Ödem graficznym, a du┼╝a ilo┼Ť─ç ciekawych zdj─Ö─ç i starych plan├│w tylko potwierdzaj─ů dobre pierwsze wra┼╝enie. 

Od jakiego┼Ť czasu, co mnie cieszy, budownictwo szkieletowe wreszcie zaistnia┼éo w ┼Ťwiadomo┼Ťci cz─Ö┼Ťci torunian; s─ů te┼╝ tacy, kt├│rzy walcz─ů o zachowanie tego dziedzictwa otrzymanego w spadku po dawnych mieszka┼äcach naszego miasta. Wyj─ůtkowo┼Ťci─ů Torunia jest bowiem jego zr├│┼╝nicowana architektura, tworz─ůca ci─ůg historyczny. Patrz─ůc na kolejne budynki, widzimy zmiany, jakie przechodzi┼éo nasze miasto na przestrzeni dekad i stuleci. Pruski mur – czy to nam si─Ö podoba czy nie – wpisuje si─Ö w dzieje Grodu Kopernika i nieuczciwo┼Ťci─ů jest wymazywanie go z miejskiego krajobrazu. Tym bardziej, ┼╝e cz─Ö┼Ť─ç budynk├│w – to prawdziwe per┼éy swojej opoki, a nie tymczasowe sza┼éasy, jak pr├│buj─ů nam wm├│wi─ç urz─Ödnicy. Ksi─ů┼╝ka „Budownictwo szkieletowe w Toruniu”, w ca┼éo┼Ťci zosta┼éa po┼Ťwi─Öcona tym wyj─ůtkowym budowlom, kt├│rych z ka┼╝dym rokiem – niestety – ubywa.
Tom otwiera ciekawy artyku┼é Henryka Ratajczaka, kt├│ry przedstawia genez─Ö pruskiego muru w Toruniu. Jest to og├│lny zarys dziej├│w tego typu architektury, przyczynek jego powstania ukazany na tle przemian, jakie zachodzi┼éy w naszym mie┼Ťcie. W XIX wieku budownictwo szkieletowe by┼éo wszechobecne: zabudowa mieszkaniowa, wojskowa, przemys┼éowa, kolejowa, a nawet sakralna. Powstawa┼éy zar├│wno bogato zdobione wille, jak i skromne domy wielorodzinne, stajnie czy magazyny. Toru┼ä sta┼é pruskim murem i o tym w┼éa┼Ťnie pisze Autor tekstu.

Najciekawszym ze wszystkich artyku┼é├│w jest jednak opowie┼Ť─ç Szymona Spandowskiego i Anny Zgli┼äskiej o domach ju┼╝ nieistniej─ůcych. To arcyciekawa podr├│┼╝ w czasie po budynkach, kt├│rych ju┼╝ nie ma. Budynkach i ich w┼éa┼Ťcicieli – dawnych torunian, kt├│rzy ┼╝yli, pracowali i tworzyli nasze miasto.

Ksi─ů┼╝ka, to przede wszystkim spacer po dawnym Bydgoskim Przedmie┼Ťciu i Rybakach, a kolejne dwa teksty, to dwa skrajne przypadki podej┼Ťcia do zabytk├│w. Pierwszy – opisany przez Marcina Ceglarskiego i Jakuba Polaka – to przyk┼éad opuszczonej willi przy Bydgoskiej 32, kt├│ra stoi pozostawiona sama sobie czekaj─ůc na nowego w┼éa┼Ťciciela. Wci─ů┼╝ jest zachowana w dobrym stanie, cho─ç tylko uwa┼╝ni obserwatorzy dostrzeg─ů, ┼╝e to pruski mur (tynk skutecznie maskuje szkieletow─ů konstrukcj─Ö). Autorzy tekstu analizuj─ů jej histori─Ö, sprawdzaj─ů kolejnych w┼éa┼Ťcicieli i dokonywane przebudowy i modernizacje. Co ciekawe – uk┼éad przestrzenny pozosta┼é oryginalny, co czyni ten budynek wyj─ůtkowym. Drugi przyk┼éad, opisany przez Katarzyn─Ö Kluczwajd, dotyczy domu przy ul. Stromej 5. Ot├│┼╝ budynek ten dosta┼é drugie ┼╝ycie dzi─Öki nowemu w┼éa┼Ťcicielowi, Wojciechowi Koczorowskiemu. Nak┼éadem ci─Ö┼╝kiej pracy sprawi┼é, ┼╝e dom odzyska┼é dawny blask. To dow├│d na to, ┼╝e jednak komu┼Ť zale┼╝y, i ┼╝e jak si─Ö chce, to mo┼╝na.
Jako, ┼╝e fotografia jest mi szczeg├│lnie blisk─ů dziedzin─ů sztuki, ciesz─Ö si─Ö, ┼╝e w ksi─ů┼╝ce znalaz┼éo si─Ö miejsce na minigaleri─Ö „Prusko-murowych impresji” dreptaczy z TSF. Motywem przewodnim wi─Ökszo┼Ťci zdj─Ö─ç s─ů okna, na punkcie kt├│rych r├│wnie┼╝ ja mam bzika, wi─Öc rado┼Ť─ç z ogl─ůdania by┼éa podw├│jna – normalnie oszale─ç mo┼╝na. ­čśÁ

Jedyny minus – problem z dost─Öpno┼Ťci─ů ksi─ů┼╝ki. Oczywi┼Ťcie mo┼╝na j─ů zam├│wi─ç na stronie SHS, ale koszt przesy┼éki jest mocno zawy┼╝one. Na szcz─Ö┼Ťcie uda┼éo mi si─Ö trafi─ç do sklepu z pami─ůtkami EMPORIUM, w kt├│rym – pomimo mar┼╝y sprzedaj─ůcego – zap┼éaci┼éem mniej, wi─Öc je┼Ťli kto┼Ť chcia┼éby mie─ç t─Ö pozycj─Ö w swojej biblioteczce, to proponuj─Ö uda─ç si─Ö od razu na ulic─Ö Piekary 28. Swoj─ů drog─ů klimat tego sklepu jest niesamowity, jakby zosta┼é wyrwany z powie┼Ťci „Sklepik z marzeniami” Kinga. ­čśë

ISBN: 978-83-943684-0-1
wydawnictwo: Stowarzyszenie Historyk├│w Sztuki
liczba stron: 144
rok wydania: 2016
typ okładki: miękka
seria: Zabytki toruńskie młodszego pokolenia (tom 1)