📘#60: „Historie miłosne” – Kamila Cudnik

|KSIĄŻKI|

✔️ № 49/2019 (326)

To, że Toruń inspiruje, nie jest żadnym odkryciem, nowością, ani zaskoczeniem. W ostatnich latach nasze miasto pobudza wyobraźnię przede wszystkim literatów, którzy z zaangażowaniem kreślą kolejne portrety grodu nad Wisłą. Była już fantastyka, kryminał, a nawet horror, teraz pora na literaturę obyczajową. Panie i Panowie, poznajcie Historie miłosne.

Główną bohaterką powieści jest Sara - wykładowca polonistyki na UMK, jej mąż Tomasz ma własną kancelarię. Mieszkają w Toruniu w jednym z tych apartamentowców z podziemnym garażem i zjeżdżającą do tego garażu windą. Sarze wydaje się, że jest szczęśliwa, ma przecież fajną pracę, przystojnego męża i generalnie dobrze jej się żyje. Problem w tym, że to ułuda, a Tomcio – o czym dowiadujemy się już na dwunastej stronie powieści – to zwykły dupek.

Sara bierze udział w paradzie z okazji święta Trzech Króli (w Toruniu to zawsze niezwykle barwna uroczystość) i w czasie tego wydarzenia poznaje Sergiusza – korespondenta wojennego, starego znajomego Tomasza, u którego Sergiusz wkrótce wynajmie mieszkanie na starówce. To mieszkanie, ma być jego azylem, aby w spokoju mógł pracować nad kolejną książką. Tymczasem Sara i Tomasz z każdym dniem oddalają się od siebie, coraz bardziej wychodzi też na wierzch toksyczność ich związku. Jednocześnie nić porozumienia jaka powstała między Sarą a Sergiuszem, wydaje się umacniać. Ona coraz częściej go odwiedza, dużo rozmawiają. Koleżeństwo zamienia się w zauroczenie, a niewinny flirt w romans. Zresztą, Tomasz też ma swoje „cudzołogrzeszki” na sumieniu, a jakby tego było mało jego kancelaria jest zamieszania w wyłudzenie pieniędzy. Sprawą zaczynają interesować się ogólnopolskie media, co jeszcze bardziej podminowuje i tak nerwowego Tomasza. Ten zdaje się jednak skrywać znacznie więcej mrocznych sekretów. Sara i Sergiusz są razem szczęśliwi, ale do czasu... Sielankę kochanków przerywa kłótnia, po której Sergiusz wyjeżdża bez pożegnania.

Historie miłosne debiutującej Kamili Cudnik, wbrew temu, co sugeruje tytuł, nie są rasowym romansidłem. Gdyby to był film, powiedziałbym, że to dramat z elementami romansu i thrillera. W beletrystyce mamy jednak trochę mniej tych gatunków, dlatego musimy zaklasyfikować tę powieść jako obyczajową. Niech więc tak będzie, choć Autorka wyszła poza ramy gatunkowe i stworzyła swoje własne zasady. W Jej opowieści romans staje się tylko pretekstem do opowiedzenia znacznie poważniejszej historii z mocnym finałem, któremu bliżej do twórczości Camilli Läckberg niż Nory Roberts. Historie miłosne momentami ocierają się o powieść psychologiczną, mamy tu też kilka wątków społecznych, takich jak przemoc domowa czy koszmar wojny w Syrii. Nasycona emocjami, intrygująca, pełna tajemnic fabuła, powinna więc sprawić przyjemność niejednemu wytrawnemu Czytelnikowi beletrystyki. To bardzo udany debiut, dodatkowo osadzony we współczesnym Toruniu, który – tak jak to Toruń ma w zwyczaju – czy to w realu czy na kartach książek, zachwyca i hipnotyzuje.

ISBN: 978-83-8116-613-3
wydawca: Zysk i S-ka
ilość stron: 416
rok wydania: 2019
typ okładki: miękka ze skrzydełkami

Dziękuję Autorce oraz Wydawnictwu Zysk i S-ka
za udostępnienie egzemplarza książki.

Pomnik lotnika Sławomira Wiączka

Bielany » okolice Fortu VIII

|POMNIKI|

✔️ № 48/2019 (325)

W poszukiwaniu kolejnych mniej i bardziej znanych historii Torunia oraz jego mieszkańców, docieram do lasku na końcu Bielańskiej. Bielańska, to jedna z tych ulic, o których szybko chce się zapomnieć i na którą nie chciałoby się trafić w środku nocy, ale jestem tutaj, ponieważ słyszałem o pewnym pomniku skrywającym się w sąsiedztwie Fortu VIII. Po kilku minutach poszukiwań, w końcu znajduję swój cel. Jestem niespełna kilometr od pasa startowego Pomorskiego Aeroklubu, dokładnie w miejscu, gdzie jesienią 2000 roku, rozbił się i spłonął samolot, a wraz z nim pilot Sławomir Wiączek.

Było czwartkowe popołudnie, 19 października 2000 r., ciężko dziś powiedzieć czy słoneczne czy pochmurne. Przed 15, Sławomir Wiączek – 67-letni prezes Aeroklubu Pomorskiego, a do tego doświadczony pilot i instruktor, który w powietrzu spędził ponad 3 tys. godzin, wyprowadził na płytę lotniska nowy, ultralekki, dwuosobowy samolot JK-03 „Junior” i o 15 wzbił się w niebo. Przeleciał nad wieżą kontroli lotów i... Chwilę później coś zaczęło się dziać z maszyną. Nastąpiła awaria, w wyniku której, niespełna kilometr dalej samolot runął na ziemię z wysokości około stu metrów i natychmiast stanęła w płomieniach. Strażacy pojawili się na miejscu katastrofy bardzo szybko, bo w ciągu kilku minut, ale jedyne co mogli zrobić to dogasić całkowicie spalony wrak. Sławomir Wiączek zginął na miejscu.

Dla toruńskich lotników był to wielki cios. Ledwie cztery dni wcześniej, 15 października, ich szef nie szczędził ciepłych słów podczas otwarcia Klubu Seniorów Lotnictwa, a teraz... A teraz już Go nie było...

Na uczczenie pamięci Sławomira Wiączka nie trzeba było długo czekać. Niespełna dwa miesiące po katastrofie, 7 lub 8 grudnia 2000 roku, toruńscy piloci odłonili skromny pomnik upamiętniający zmarłego. W miejscu, gdzie JK-03 spłonął, stanął głaz, do którego przymocowano tabliczkę:

19.10.2000. W tym miejscu zginął śmiercią lotnika Sławomir Wiączek, instruktor pilot Aeroklubu Pomorskiego.

Miejsce, o którym piszę jest na uboczu i na pewno nie należy do kategorii tych „turystycznych”, zresztą, śmierć nie powinna być atrakcją, a blog Po Toruniu nigdy nie aspirował do roli przewodnika dla osób, które wpadają do naszego miasta tylko na moment. Jednakże w 2014 roku wyznaczyłem sobie rolę „opowiadacza” lokalnych historii. Historii, które – z różnych powodów – warto znać i ta opisana powyżej jest jedną z nich.

MIEJSCE OZNACZONE NA MAPIE "PO TORUNIU"  ➡️

Posąg Niedźwiedzia

Grębocin Nad Strugą » zbieg ulic Olsztyńskiej i Przeskok

|POMNIKI|

✔️ № 47/2019 (324)

Nieocenionym źródłem inspiracji do tzw. wpisów współczesnych, są kolejne edycje budżetu obywatelskiego (dawniej partycypacyjnego). Serio, co roku z niecierpliwością oczekuję ich wyników, gdyż wiem, że znajdę tam tematy, które będą nadawać się na bloga. Nie, żebym zaraz biegał po wszystkich siłowniach zewnętrznych, ale czasami trafi się projekt, który z różnych względów, przyciągnie moją uwagę.

Tak było i tym razem, choć nie pierwszy raz trafiłem na ten zaniedbany pas zieleni między ulicami Olsztyńską i Przeskok. Osiem miesięcy wcześniej (w marcu 2019 r.) pojechałem tam, aby zrobić zdjęcia do materiału o innej instalacji – Kamiennym Kręgu, który wyrósł tam przed kilkoma laty. Teraz, w jego bliskim sąsiedztwie, pojawił się kolejny celtycki akcent – replika posągu Niedźwiedzia ze szczytu góry Ślęża.

Co mają wspólnego Celtowie z Grębocinem Nad Strugą? Zabijcie mnie, ale nie mam pojęcia. Niemniej, jeden z tamtejszych mieszkańców, zamarzył sobie, aby zrobić ze skweru między ul. Olsztyńską a ul. Przeskok, celtyckie zagłębie Torunia. Nie za bardzo to rozumiem, ale i nie wszystko muszę rozumieć, prawda? Trochę poczytałem o dolnośląskim posągu i dowiedziałem się, że oryginalny misiek pochodzi najprawdopodobniej z okresu lateńskiego, czyli mamy tam do czynienia ze sztuką datowaną na lata 400-200 p.n.e. Nieźle, nie?! Poza tym góra Ślęża i okolice, to tereny, które w ok 400 r. p.n.e. zajęli Celtowie. To była pierwsza fala migracji, potem pojawili się jeszcze w Małopolsce i na Kujawach. Oryginalny Niedźwiedź jest zatem cennym zabytkiem, którego największą wartością jest bardziej wiek niż walory artystyczne.

No, tyle jeśli chodzi o oryginał. A co z toruńskim posągiem? Otóż, projekt budowy repliki celtyckiego Niedźwiedzia, trafił pod głosowanie mieszkańców Grębocina Nad Strugą i Bielaw w 2018 roku i choć zyskał przychylność jedynie 108 osób, to wystarczyło, aby pomysł dostał zielone światło i został zrealizowany. Toruńska rzeźba – przypominająca przerośnięty i pokraczny przycisk do papieru – została wykonana z szarego granitu (oryginał wykuto w granodiorycie) i liczy około półtora metra długości. Podstawą jest, niezbyt estetyczny, betonowy cokół, a otoczenie – mówiąc delikatnie (bardzo delikatnie) – jest zaniedbane. Poza tym, odniosłem wrażenie, jakby ustawienie posągu było przypadkowe; jakby któregoś dnia Baloo po prostu spadł z ciężarówki, wylądował na poboczu drogi, no i tak już został.

W czerwcu 2019 r. na stronach BIP-u, miasto opublikowało informację, z której wynika, że do przetargu na stworzenie i ustawienie rzeźby Niedźwiedzia, stanęły trzy firmy. Najtańszą była toruńska Pracownia Architektury Krajobrazu i Rzeźby Zielenią Pisane, zaproponowała kwotę 14 300 zł i chyba ta oferta przeszła, choć nie dotarłem do dokumentu, który by to jednoznacznie potwierdzał. Jeśli macie jakieś informacje na ten temat, podzielcie się nimi w komentarzu. 

Grębociński pomnik, posąg, rzeźbę czy jakkolwiek inaczej to sobie nazwiecie, należy traktować jako lokalną ciekawostkę; ani ładną, ani pożyteczną, ani potrzebną - ot zbytek za prawie piętnaście koła. Czy Niedźwiedź przyciągnie turystów? Wątpię. Powiem więcej, wątpię też w to, że będą tam zaglądać sami torunianie. Misiek, podobnie jak Kamienny Krąg, szybko zostanie zapomniany. Być może gdyby otoczenie było jakoś zagospodarowane... Być może gdyby skwer wyglądał jak skwer, a nie dzikie pole... Może właśnie od tego trzeba było zacząć? Zacząć od ścieżek, ławeczek, zieleni, a skończyć na kamieniach ułożonych w kółku i granitowym miśku. Tak czy inaczej, do pełni szczęścia brakuje tam tylko celtyckiego krzyża, rzeźby druida, no i – obowiązkowo – stołu do składania ofiar z ludzi. I tym sarkastycznym akcentem, kończę dzisiejszy wpis. Miłego dnia. ツ

MIEJSCE OZNACZONE NA MAPIE "PO TORUNIU"  ➡️

📘#59: „Toruń na starych widokówkach” – Jerzy Domasłowski

|KSIĄŻKI|

✔️ № 46/2019 (323)

Na Po Toruniu prezentowałem już kilka książkowych albumów ze starymi fotografiami zarówno z okresu pruskiego, II Rzeczypospolitej, lat II wojny światowej, jak i PRL. Tak, jest ich trochę, a część z nich, to pozycje naprawdę godne uwagi. Bardziej ubogo prezentują się publikacje związane z toruńskimi widokówkami. Właściwie istnieją tylko dwie. Druga wyszła w 2019 roku i skupia się na pocztówkach podgórskich (z czasów, gdy Podgórz nie był jeszcze częścią Torunia) – o albumie Podgórz koło Torunia napiszę niebawem. Tymczasem teraz chciałbym Wam pokazać tę pierwszą, wydaną nieco wcześniej, bo w 2003 roku.

Toruń na starych widokówkach Jerzego Domasłowskiego, to skromny zbiór 67 pocztówek z lat 1897-1939, na których znajdziecie zarówno Stare Miasto, jak i historyczne przedmieścia, a nawet kadry z lewobrzeża. Ta wspomniana wyżej skromność jest tylko objętościowa. Bogactwo objawia się tu w różnorodności prezentowanych walorów. Zaprezentowane w albumie pocztówki przedstawiają wyjątkowy kunszt zarówno ówczesnych fotografów, jak i grafików, którzy zadbali o artyzm każdej pracy.

W publikacji Toruń przedstawiony jest zarówno z perspektywy poszczególnych budynków (tych charakterystycznych dla naszego miasta i powszechnie znanych, jak i mniej oczywistych), jak i ulic. Nie zabrakło również miejsca na pocztówki reklamowe, graficzne i wieloobrazkowe. Stare zdjęcia najlepiej oglądać z lupą w ręku, można wtedy zobaczyć więcej szczegółów, jak chociażby szyldy i witryny nieistniejących sklepów, ludzi z epoki, a co za tym idzie – również ich stroje, czy pojazdy: konne wozy, pierwsze automobile, tramwaje - tego tu nie brakuje. I właśnie za to tak lubię stare fotografie, pozwalają na wiele godzin zatracić się w przeszłości, są jak powszechnie dostępny wehikuł czasu. Poza tym autorskie spojrzenie na dawny Toruń gwarantują różni wydawcy: toruńscy – na czele z Carlem Bonathem czy Justusem Wallisem, czy ci z innych miast: Berlina, Poznania, Wrocławia, Trewir czy Magdeburga.

Dodatkowych atutem publikacji Domasłowskiego są komentarze, pod każdą z widokówek. Dowiecie się z nich nie tylko tego, kto jest wydawcę danego waloru czy mniej więcej w jakim roku pocztówka została wydania. Autor zadbał również o rys historyczny i opis tego, co widać na obrazie.

Co do dostępności albumu... Jako, że książka została wydana szesnaście lat temu (piszę to w 2019), nie liczcie na to, że kupicie ją w księgarniach. Pozostaje zatem internet, a konkretnie allegro, gdzie cena waha się od 19 do 36 zł (z przesyłką). Zwróćcie jednak uwagę na wydanie. To, które prezentuję na blogu jest drugim rozszerzonym. Pierwsze pochodzi z 1996 roku i ma inną okładkę, zatem łatwo je odróżnić. A Toruń na starych widokówkach warto mieć w swojej biblioteczce, bo to publikacja w sam raz dla miłośników starych fotografii, Torunia, jego historii, architektury, piękna i klimatu. Czy są tacy wśród Czytelników niniejszego bloga? Z pewnością. ツ

ISBN: 93-88273-06-X
wydawca: Wydawnictwo VIA
ilość stron: 72
rok wydania: 2003
typ okładki: twarda

📘#58: „Z Wilna nad Wilią do „Wilna nad Wisłą”” – Jarosław Krasnodębski

|KSIĄŻKI|

✔️ WPIS NR 45/2019 (322)

Na konferencji jałtańskiej, w lutym 1945 roku, Winston Churchill, Franklin Delano Roosevelt i Józef Stalin przypieczętowali los Polski. Kilkudniowe spotkanie w pałacu cesarskim w Liwadii na Krymie zakończyło się sukcesem radzieckiego dyktatora. Dla naszego kraju oznaczało kolejny rozbiór, a dla rodaków z Kresów Wschodnich – wygnanie. Kresy, to między innymi Wileńszczyzna, a niniejsza książka jest o mieszkańcach właśnie tego regionu, którzy na skutek ekspatriacji trafili do Torunia.

Autorem publikacji Z Wilna nad Wilią do „Wilna nad Wisłą” jest Jarosław Krasnodębski, absolwent Wydziału Nauk Historycznych UMK, specjalizujący się w dziejach Ziem Wschodnich Rzeczypospolitej. Jego wiedza i dostęp do materiałów źródłowych, pozwoliły stworzyć rzetelną, obszerną, a przy tym dobrze napisaną monografię o „wileniukach”, którzy po II wojnie światowej zostali torunianami.

Część z Was zapewne wie, że w 1945 roku to właśnie profesorowie z Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie tworzyli pierwszą kadrę Uniwersytetu Mikołaja Kopernika. Do momentu przeczytania książki Krasnodębskiego moja wiedza na tym się kończyła. Wiem, nie ma się czym chwalić, ale do tej pory nie było tak kompleksowego opracowania, które pomogłoby mi zgłębić temat. A ten, jak się okazuje, jest więcej niż interesujący, co prezentowana tu książka zdaje się tylko to potwierdzać.

Jarosław Krasnodębski w sposób przejrzysty, posługując się przystępnym językiem kreśli losy mieszkańców Wilna i Wileńszczyzny, których los sprowadził do Torunia. Jednak przyjazd do naszego miasta nie był początkiem ich nowej życiowej drogi. Ta zaczęła się znacznie wcześniej, co też Autor Z Wilna nad Wilią do „Wilna nad Wisłą” zdaje się to dostrzegać. Dlatego też kreśli szerszy kontekst historyczny, a także kulisy, de facto, wygnania Polaków z Kresów. Oczywiście, wyjazd był dobrowolny, ale z książki dowiecie się jak Sowieci przekonywali nieprzekonanych. Ponadto Autor sporo miejsce poświęca Państwowemu Urzędowi Repatriacyjnemu w Toruniu oraz genezie powstania UMK. Pojawią się tu nazwiska wilnian, które dziś kojarzone są przede wszystkim z toruńskimi ulicami, ale w powojennym Toruniu odegrali ważną rolę w budowaniu nowego uniwersytetu, będzie zatem o Niesiołowskim, Kolankowskim, Dziewulskim, Prüfferach... Jarosław Krasnodębski zagląda również do dokumentów Powiatowego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego. Okazuje się, że UB od samego początku rozpracowywało przybyłych do Torunia wilnian. Dzięki inwigilacji znamy ich nazwiska oraz adresy, pod którymi mieszkali w Grodzie Kopernika. To ponad 1200 osób, wśród których byli przedstawiciele wielu zawodów, w tym duża reprezentacja naukowców oraz artystów.

Z Wilna nad Wilią do „Wilna nad Wisłą”, to historia wygnania, tułaczki i nowego początku. Początku niełatwego, gdyż i w Toruniu przybysze musieli zmierzyć się z wieloma przeciwnościami, w tym niechęcią torunian oraz kłopotami mieszkaniowymi. I tu znowu Autor dba o to, aby w miarę dokładnie nakreślić atmosferę jaka panowała w powojennym Toruniu, gdzie Armia Czerwona zajęła wiele budynków użyteczności publicznej, ale i mieszkań; gdzie formowały się nowe – komunistyczne – władze samorządowe, tworzyły polityczne struktury, a zwykli mieszkańcy byli narażeni na grabieże i gwałty dokonywane przez Rosjan.

Uzupełnienie tej wyjątkowej publikacji, stanowią aneksy, w których znajdziecie wspomnienia wilnian, raporty konwojentów oraz kilka tabel, w tym wspomniana już lista UB, wyciągnięta z archiwum IPN.

Z Wilna nad Wilią do „Wilna nad Wisłą”, to książka nie tylko ciekawa i dobrze napisana, ale i – moim zdaniem – ważna z punktu widzenia historii Torunia. Rzuca bowiem wiele światła, na te zacienione do tej pory karty z dziejów naszego miasta. Publikacja powinna zatem stanowić gratkę dla jego miłośników. W moim przypadku tak właśnie było. Dlatego też dzieło Jarosława Krasnodębskiego polecam Waszej uwadze.

pełny tytuł: Z Wilna nad Wilią do „Wilna nad Wisłą”. Ekspatriacja i osiedlenie się mieszkańców Wileńszczyzny w Toruniu (1944-1948)
ISBN: 978-83-231-4247-8
wydawca: Wydawnictwo Naukowe UMK
ilość stron: 266
rok wydania: 2019
typ okładki: miękka

Dziękuję Wydawnictwu Naukowemu UMK
za udostępnienie egzemplarza książki.