⇧ AUTOPROMOCJA ⇧

4 lutego 2019

­čôś#44: „Okupowany Toru┼ä w obiektywie Kurta Grimma” - oprac. Sylwia Grochowina i Iwona Markowska

Pami─Ötam, ┼╝e gdy pisa┼éem o ksi─ů┼╝ce Toru┼ä w obiektywie fotoreportera Andrzeja Kami┼äskiego, wyrazi┼éem nadziej─Ö, ┼╝e Muzeum Okr─Ögowe zdecyduje si─Ö na kontynuowanie cyklu publikacji albumowych. Maj─ů przecie┼╝ imponuj─ůce archiwa i Kurt Grimm by┼é – wed┼éug mnie – naturalnym bohaterem kolejnej publikacji. A w┼éa┼Ťciwie nie sam Grimm, tylko jego prace – zdj─Öcia robione w okupowanym przez Niemc├│w Toruniu.

W 2018 roku album Okupowany Toru┼ä w obiektywie Kurta Grimma wreszcie ujrza┼é ┼Ťwiat┼éo dzienne. Nie pami─Ötam dok┼éadnej daty premiery, z kupnem wstrzymywa┼éem si─Ö przez kilka miesi─Öcy. Dlaczego? O tym p├│┼║niej. To nie zmienia fakty, ┼╝e w zesz┼éym roku by┼éa to, dla mi┼éo┼Ťnik├│w Torunia, jedna z wa┼╝niejszych pozycji ksi─ů┼╝kowych, kt├│ra powinna ju┼╝ dawno by─ç om├│wiona ma tym blogu. Musicie mi jednak wybaczy─ç t─Ö zw┼éok─Ö. Zesz┼éy rok, a w┼éa┼Ťciwie druga po┼éowa, by┼éa dla mnie szybka niczym fury Vina Diesela. Wszystko przez moj─ů ksi─ů┼╝k─Ö, kt├│ra wchodzi┼éa na ostatni─ů prost─ů realizacji. Tak wi─Öc mia┼éem spore zaleg┼éo┼Ťci, je┼Ťli chodzi o lokalne publikacje. Jednak do rzeczy...
W omawianym dzi┼Ť albumie znajdziecie 218 fotografii z lat 1940-1944. Zosta┼éy uporz─ůdkowane i zamkni─Öte w pi─Öciu cz─Ö┼Ťciach. Pierwsza dotyczy pierwszego roku okupacji: zaczynaj─ůc od zimy stulecia, a ko┼äcz─ůc na lecie 1940 roku. Mamy tu zar├│wno Toru┼ä przysypany ┼Ťniegiem, pi─Ökne zimowe panoramy, samochody przeje┼╝d┼╝aj─ůce przez zamarzni─Öt─ů Wis┼é─Ö, zabawy dzieci, a tak┼╝e smutny obraz Kozackich G├│r i D─Öbowej G├│ry oraz ich mieszka┼äc├│w. Warto tu wspomnie─ç, ┼╝e tereny te ju┼╝ w mi─Ödzywojniu by┼éy postrzegane jako tzw. dzielnice n─Ödzy. Jest te┼╝ sporo fotografii ukazuj─ůcych zniszczony most kolejowy, a tak┼╝e Port Zimowy zar├│wno zim─ů, jak i latem.

W cz─Ö┼Ťci drugiej znajdziecie zdj─Öcia w┼éadz okupacyjnych, zar├│wno tych lokalnych na czele z nadburmistrzem Franzem Jokobem, jak i centralnych. Jest tu sporo fotografii stricte reporta┼╝owej. Mamy wi─Öc udokumentowane wa┼╝ne dla niemieckich torunian wydarzenia i wizyty, jak chocia┼╝by przyjazd namiestnika i gauleitera Okr─Ögu Rzeszy Gda┼äsk-Prusy Zachodnie Alberta Forstera w lutym 1940 roku czy generalnego gubernatora Hansa Franka w maju tego┼╝ samego roku. Przy zdj─Öciach z wn─Ötrz toru┼äskich gmach├│w, warto zwr├│ci─ç uwag─Ö na drugi plan, na wystr├│j. Mo┼╝ecie odkry─ç ca┼ékiem inne oblicze dobrze Wam znanych pomieszcze┼ä.
Jeszcze wi─Öcej wn─Ötrz znajdziecie w cz─Ö┼Ťci trzeciej, kt├│ra zosta┼éa po┼Ťwi─Öcona obiektom kulturalnym. Grimm znakomicie udokumentowa┼é przebudow─Ö Teatru Miejskiego, zobaczycie r├│wnie┼╝ jak wygl─ůda┼é Baj Pomorski, gdy jeszcze nie by┼é teatrem dla dzieci, b─Ödzie te┼╝ okazja, aby zajrze─ç do wn─Ötrza kawiarni dzia┼éaj─ůcej na parterze Dworu Artusa. Rozdzia┼é ko┼äcz─ů zdj─Öcia modelu pomnika Miko┼éaja Kopernika, kt├│ry stan─ů┼é w maju 1943 r., na obecnym placu Rapackiego. Grimm wykona┼é kilka ciekawych uj─Ö─ç, w wi─Ökszo┼Ťci nigdy wcze┼Ťniej niepublikowanych.

Cz─Ö┼Ť─ç czwarta nie jest specjalnie obszerna, ale za to zdj─Öcia, jakie tu trafi┼éy, to prawdziwe pere┼éki. Wn─Ötrza szpitala na Przedzamczu: sale chorych, kuchnia, ┼éazienka, spi┼╝arnia – co┼Ť niebywa┼éego, istny sza┼é dla mi┼éo┼Ťnik├│w Torunia. Dalej – gazownia przy Lubickiej, zar├│wno z zewn─ůtrz, jak i od ┼Ťrodka. Przy okazji, skoro jeste┼Ťmy ju┼╝ przy gazowni, odsy┼éam Was, do ciekawego artyku┼éu Marcina Ceglarskiego i Jakuba Polaka „Nowa Gazownia Miejska w Toruniu”, tekst trafi┼é do ksi─ů┼╝ki Toru┼äski modernizm, tam te┼╝ znajdziecie kilka fotek Grimma.

No dobra, zosta┼éa nam ostatnia cz─Ö┼Ť─ç, zatytu┼éowana „Miasto i okolica”. Otwieraj─ů j─ů znakomite panoramy prawobrze┼╝nego Torunia, kt├│rego w cz─Ö┼Ťci ju┼╝ nie ma. Nie ma przede wszystkim zabudowa┼ä portowych na dzisiejszym Bulwarze Filadelfijskim, nie ma te┼╝ starej gazowni. Dalej, znajdziecie fotografie wykonane z wie┼╝y Ratusza Staromiejskiego, a tak┼╝e jego wn─Ötrza. Warto wspomnie─ç, ┼╝e w ratuszu w latach okupacji, owszem by┼éy wystawy, ale cz─Ö┼Ť─ç pomieszcze┼ä zajmowa┼éy ├│wczesne w┼éadze miasta z nadburmistrzem na czele. Zatem w albumie nie mog┼éo zabrakn─ů─ç fotografii ukazuj─ůcych wystr├│j biur, w tym gabinetu samego Franza Jakoba. S─ů te┼╝ fotografie figury Pi─Öknej Madonny z Ko┼Ťcio┼éa ┼Ťw. ┼Ťw. Jan├│w, kt├│r─ů Niemcy ukradli i do dzi┼Ť nie raczyli odda─ç. Ko┼äc├│wka albumu to mieszanka zdj─Ö─ç toru┼äskiej star├│wki i przedmie┼Ť─ç, wn─Ötrz ko┼Ťcio┼é├│w i fotografii b─Öd─ůcych reprodukcjami starych fotek, przedstawiaj─ůcych nieistniej─ůce bramy. Te grimmowskie reprodukcje by┼éy ju┼╝ publikowane w innych ksi─ů┼╝kach i albumach, dlatego ich obecno┼Ť─ç tutaj, jest dla mnie niezrozumia┼éa, tym bardziej, ┼╝e tw├│rcy albumu maj─ůc do dyspozycji oko┼éo p├│┼étora tysi─ůca fotografii Grimma, nie musieli szuka─ç „zapchaj dziury”.
Podsumujmy zatem. Okupowany Toru┼ä w obiektywie Kurta Grimma, to niew─ůtpliwie cenna publikacja, kt├│ra poszerza nasz─ů wiedz─Ö ikonograficzn─ů o tym trudnym dla Polak├│w okresie. Ogl─ůdaj─ůc te zdj─Öcia musicie mie─ç jednak ┼Ťwiadomo┼Ť─ç, ┼╝e to fotografia propagandowa, tworzona przez okupanta, naszego wroga. Ta propaganda szczeg├│lnie rzuca si─Ö w oczy na zdj─Öciach typowo reporterskich, gdzie Polak├│w przedstawia si─Ö w niezbyt korzystnym ┼Ťwietle, tymczasem Niemc├│w wr─Öcz odwrotnie. Pami─Ötajcie te┼╝, ┼╝e te zdj─Öcia, publikowane w├│wczas czy to w prasie czy biuletynach, by┼éy zawsze opatrzone stosownym komentarzem, nie musz─Ö chyba pisa─ç, ┼╝e komentarze te nie by┼éy nam – Polakom – przychylne. Wspomina o tym we wst─Öpie Sylwia Grochowina, a p├│┼║niej Iwona Markowska we wprowadzeniu, kt├│re jest jednocze┼Ťnie biogramem Kurta Grimma. Sylwia Grochowina napisa┼éa r├│wnie┼╝ artyku┼é o ┼╝yciu w okupowanym Toruniu, kt├│ry r├│wnie┼╝ trafi┼é do publikacji. Jak na razie wymieni┼éem same plusy tego albumu, prawda? Jest ich naprawd─Ö du┼╝o, w┼éa┼Ťciwie ka┼╝de po raz pierwszy publikowane tu zdj─Öcie to wielki plus. Ale s─ů te┼╝ wady, bo i nie ma rzeczy idealnych. Pierwsz─ů jest cena. Album kosztuje 80 z┼é i to by┼éa przyczyna, dla kt├│rej zwleka┼éem z kupnem. Po prostu musia┼éem d┼éu┼╝ej si─Ö zastanowi─ç. Osiem dyszek, to sporo, ale skoro ju┼╝ tyle zdecydowa┼éem si─Ö wyda─ç, mam swoje oczekiwania. I tu dochodzimy do kolejnej wady, a s─ů ni─ů bardzo oszcz─Ödne podpisy pod zdj─Öciami. Zabrak┼éo mi tu porz─ůdnych przypis├│w, z komentarzem historycznym, ale i dok┼éadnymi opisami zdj─Ö─ç. Ich brak to spory minus, podobnie jak obecno┼Ť─ç fotografii, kt├│re by┼éy ju┼╝ wcze┼Ťniej publikowane gdzie indziej. Maj─ůc w r─Ökach tak pot─Ö┼╝ne archiwum, naprawd─Ö nie trzeba by┼éo dublowa─ç fotek. Ostatni─ů rzecz, do kt├│rej chcia┼ébym si─Ö przyczepi─ç, to zmarnowanie okazji na stworzenie sp├│jnej serii album├│w. Po publikacji wspomnianego wcze┼Ťniej albumu Kami┼äskiego, my┼Ťla┼éem, ┼╝e Muzeum Okr─Ögowe p├│jdzie za ciosem i kolejny album wyda w podobnej szacie graficznej i formacie. By┼éoby mi┼éo, prawda? Tym bardziej, ┼╝e w muzealnych archiwach jest tyle zdj─Ö─ç, ┼╝e mo┼╝na zrobi─ç co najmniej kilka kolejnych publikacji. Tymczasem album Grimma za choler─Ö nie pasuje do albumu Kami┼äskiego. Zmarnowana okazja. Szkoda.

Mimo tych kilku wad, uwa┼╝am, ┼╝e Okupowany Toru┼ä... to ksi─ů┼╝ka, kt├│ra powinna si─Ö znale┼║─ç w biblioteczce ka┼╝dego mi┼éo┼Ťnika historii Torunia. To wa┼╝ny album dla dziej├│w naszego miasta, i a┼╝ dziwne, ┼╝e powsta┼é dopiero teraz, to znaczy – tak p├│┼║no. Ale dobra, pomi┼ämy na chwil─Ö niew─ůtpliw─ů warto┼Ť─ç historyczn─ů i zobaczmy co nam zostanie. Ta reszta, to walory artystyczne, bo cho─ç Grimm by┼é nazist─ů, co do tego nie ma wi─Ökszych w─ůtpliwo┼Ťci, jedno trzeba mu odda─ç – foty trzaska┼é przecudne. Sami si─Ö o tym przekonacie, si─Ögaj─ůc – do czego Was zach─Öcam – po niniejszy album.

ISBN: 978-83-60324-89-9
wydawca: Muzeum Okr─Ögowe w Toruniu
ilo┼Ť─ç stron: 366
rok wydania: 2018
typ okładki: twarda

Brak komentarzy:

Prze┼Ťlij komentarz