⇧ AUTOPROMOCJA ⇧

26 wrze┼Ťnia 2016

­čôś#1: „┼╗ydzi w Toruniu w okresie mi─Ödzywojennym” - Adam Marolewski

Toru┼äscy ┼╗ydzi. Kim byli? Jak wygl─ůda┼éy ich wzajemne relacje i jakie stosunki utrzymywali z Polakami? Na te i inne pytania stara si─Ö odpowiedzie─ç Adam Marolewski w swojej skromnej obj─Öto┼Ťciowo ksi─ů┼╝ce „┼╗ydzi w Toruniu w okresie mi─Ödzywojennym”.

Panta rhei kai ouden menei mawia┼é urodzony w VI w. p.n.e. Heraklit z Efezu. Wszystko p┼éynie i nic nie pozostaje takie samo – to dotyczy r├│wnie┼╝ naszego miasta. Literacko-historyczne wycieczki po Toruniu s─ů zatem okazj─ů, aby si─Ö cofn─ů─ç do ┼Ťwiata przeminionego. Przy czym jest to ┼Ťwiat wielobarwny i pod wieloma wzgl─Ödami bogatszy i  jakby bardziej o┼╝ywiony, ni┼╝ ten nasz, wsp├│┼éczesny. 

Toru┼ä okresu mi─Ödzywojennego nie by┼é miastem szczeg├│lnie zr├│┼╝nicowanym pod wzgl─Ödem narodowo┼Ťciowym. Przez ca┼éy ten czas wyr├│┼╝ni─ç mo┼╝na trzy nacje, kt├│re funkcjonowa┼éy w naszym mie┼Ťcie: polsk─ů, niemieck─ů i ┼╝ydowsk─ů, przy czym ta ostatnia nigdy nie przekroczy┼éa p├│┼étora procenta wszystkim mieszka┼äc├│w, cho─ç przez dwadzie┼Ťcia lat wolnej Polski wida─ç, ┼╝e gdy Niemcy wyprowadzali si─Ö z Torunia, ┼╗ydzi wr─Öcz przeciwnie – nap┼éywali do Grodu Kopernika, co szczeg├│lnie da┼éo si─Ö zauwa┼╝y─ç w pierwszej po┼éowie lat ‘30.

Adam Marolewski po┼Ťwi─Öci┼é si─Ö badaniu w┼éa┼Ťnie tej niewielkiej spo┼éeczno┼Ťci, kt├│ra w najlepszym dla siebie roku – 1939 liczy┼éa 857 mieszka┼äc├│w, co stanowi┼éo zaledwie 1,1% og├│┼éu. Autor dysponuj─ůc do┼Ť─ç skromnie zachowanym zapleczem ┼║r├│d┼éowym, zdo┼éa┼é uchwyci─ç sedno ┼╝ydowskiej spo┼éeczno┼Ťci, kt├│ra, mimo i┼╝ by┼éa tak nieliczna, to jednak podzielona. Konflikt pomi─Ödzy „zasiedzia┼éymi” ┼╗ydami, kt├│rzy w du┼╝ej cz─Ö┼Ťci pami─Ötali jeszcze czasy zaboru pruskiego, a ┼╗ydami nap┼éywowymi z innych cz─Ö┼Ťci Rzeczypospolitej, narodzi┼é si─Ö wraz z przybyciem do miasta Auerbacha i Pilca, kt├│rym nie podoba┼éo si─Ö sprawowanie w┼éadzy przez rad─Ö ┼╗ydowskiej Gminy Wyznaniowej. Stworzyli wi─Öc niewielk─ů, cho─ç tward─ů i bezwzgl─Ödn─ů opozycj─Ö, kt├│ra cz─Östo bezpodstawnie szkalowa┼éa przeciwnik├│w politycznych i nie ust─ůpi┼éa a┼╝ do wybuchu II wojny ┼Ťwiatowej. Jednak wewn─Ötrzne tarcia nie by┼éy jedynym problemem tej niewielkiej toru┼äskiej spo┼éeczno┼Ťci. R├│wnie┼╝ narastaj─ůcy w latach ’30 antysemityzm dawa┼é si─Ö mocno we znaki. ┼╗ydowskie sklepy by┼éy atakowane, a ich klienci prze┼Ťladowani, r├│wnie┼╝ w lokalnej prasie ze „S┼éowem Pomorskim” na czele. Autor jednak wszystkie te zjawiska przedstawia w spos├│b obiektywny, podkre┼Ťlaj─ůc jednocze┼Ťnie starania ├│wczesnych w┼éadz miejskich o zapewnienie mniejszo┼Ťci ┼╝ydowskiej bezpiecze┼ästwa.

Ksi─ů┼╝ka Marolewskiego porusza r├│wnie┼╝ sprawy ┼╝ycia codziennego toru┼äskich ┼╗yd├│w. Oczywi┼Ťcie znacz─ůc─ů cz─Ö┼Ťci─ů tego ┼╝ycia by┼éa religia, obrz─Ödy i ┼Ťwi─Öta z ni─ů zwi─ůzane, ale nie tylko. R├│wnie wa┼╝na dla ┼╗yd├│w by┼éa praca. Lwia cz─Ö┼Ť─ç odnajdywa┼éa si─Ö w handlu: od domokr─ů┼╝c├│w po w┼éa┼Ťcicieli du┼╝ych sklep├│w (najwi─Ökszym sklepem na Rynku Staromiejskim by┼é w├│wczas magazyn konfekcji Moritza Lesera tu┼╝ obok Domu Pod Gwiazd─ů). Miejscowi ┼╗ydzi najbardziej jednak upodobali sobie bran┼╝e: w┼é├│kiennicz─ů i sk├│rzan─ů. Autor przytacza konkretne adresy, gdzie mieszkali, pracowali i gdzie si─Ö bawili mieszka┼äcy wyznania moj┼╝eszowego. Poznajemy te┼╝ najwa┼╝niejsze nazwiska. Marolewski nie zag┼é─Öbia si─Ö jednak w ┼╝yciorysy, przez co nie mamy okazji zbyt dobrze pozna─ç ┼╝adnego konkretnego cz┼éowieka. Mimo to, w spos├│b ciekawy i w miar─Ö kompleksowy, przedstawi┼é spo┼éeczno┼Ť─ç, jako jeden byt, cho─ç z racji konflikt├│w niekoniecznie sp├│jny i zgodny.

Ka┼╝dy zainteresowany histori─ů Torunia powinien si─Ögn─ů─ç po t─Ö publikacj─Ö. Marolewski zebra┼é interesuj─ůcy materia┼é i czytelnie naszkicowa┼é obraz lokalnych ┼╗yd├│w w czasach niezwykle barwnych. Jedyne, co mnie razi┼éo, to wszechobecny w ksi─ů┼╝ce, archaiczny zwrot „toru┼äczyk”, a nie „torunianin”. Na co dzie┼ä staram si─Ö walczy─ç z tym okre┼Ťleniem, kt├│re nie tylko wysz┼éo z obiegu, ale przede wszystkim brzmi paskudnie, niczym wstydliwa dolegliwo┼Ť─ç. Mimo to, „┼╗ydzi w Toruniu w okresie mi─Ödzywojennym”, to praca warta uwagi, kt├│ra przybli┼╝y Wam t─Ö niewielk─ů spo┼éeczno┼Ť─ç, kt├│ra ┼╝y┼éa w naszym mie┼Ťcie mi─Ödzy dwiema wojnami. 

ISBN: 978-83-7611-491-0
wydawnictwo: Adam Marszałek
ilo┼Ť─ç stron: 108
rok wydania: 2009
oprawa: mi─Ökka

Brak komentarzy:

Prze┼Ťlij komentarz