⇧ AUTOPROMOCJA ⇧

14 maja 2017

­čôś#17: „Zabytki lewobrze┼╝nego Torunia: zachowane, nieistniej─ůce, tylko zaplanowane” – praca zbiorowa

Ksi─ů┼╝ek o Toruniu s─ů setki, opowiadaj─ů histori─Ö z r├│┼╝nych stron, ale zazwyczaj z tego samego brzegu. Gdy tak spogl─ůdam na swoje zbiory ksi─Ögarskie, a s─ůdz─Ö, ┼╝e s─ů nieco wi─Öksze, ani┼╝eli przeci─Ötnego torunianina, nie widz─Ö w┼Ťr├│d nich ┼╝adnej w ca┼éo┼Ťci po┼Ťwi─Öconej lewobrze┼╝u. O, przepraszam… To si─Ö ju┼╝ zmieni┼éo, bowiem 13 maja mia┼éa premier─Ö ksi─ů┼╝ka „Zabytki lewobrze┼╝nego Torunia: zachowane, nieistniej─ůce, tylko zaplanowane”. Ksi─ů┼╝ka niezwyk┼éa i jak┼╝e wa┼╝na z punktu widzenia szerszego poznania zabytk├│w i dawnych mieszka┼äc├│w Torunia.

Lewobrze┼╝ne dzielnice miasta wci─ů┼╝ s─ů traktowane po macoszemu, jakby Toru┼ä by┼é miastem dw├│ch jako┼Ťci, a granic─Ö mi─Ödzy lepszym i gorszym wytycza┼éa Wis┼éa. To, cho─ç powoli,  zaczyna si─Ö zmienia─ç. Coraz cz─Ö┼Ťciach b─Öd─ůc na lewobrze┼╝u, zag┼é─Öbiaj─ůc si─Ö w boczne uliczki i alejki,  widz─Ö nowe osiedla, pi─Ökne domy, sklepy… Niestety, widz─Ö te┼╝ zaniedbany Park 1000-lecia, wymagaj─ůc─ů remontu ul. Pozna┼äsk─ů, zbyt ma┼é─ů ilo┼Ť─ç ┼Ťcie┼╝ek rowerowych i zabytki poddawane eksterminacji. Nie czarujmy si─Ö, ksi─ů┼╝ka „Zabytki lewobrze┼╝nego Torunia” nie wp┼éynie na inne postrzeganie Lewego Miasta przez w┼éadze, ale nie dla nich powsta┼éa. Zar├│wno ta publikacja, jak i trzy poprzednie z cyklu „Zabytki toru┼äskie m┼éodszego pokolenia”, zosta┼éa wydana dla zwyk┼éych torunian: dla Ciebie, drogi Czytelniku, kt├│ry zagl─ůdasz na tego bloga, dla Twojego s─ůsiada… Nie, dla s─ůsiada nie? On z tych nieczytatych? No dobra, to s─ůsiad sobie odpu┼Ťci, ale mo┼╝e po ksi─ů┼╝k─Ö si─Ögnie Twoja siostra, brat czy stryjek. W ka┼╝dym razie ta niezwyk┼éa seria publikacji, w fantastycznej szacie graficznej Kamila Snochowskiego, to co┼Ť, na co warto wyda─ç pieni─ůdze i na co warto czeka─ç p├│┼é roku. Najnowszy – czwarty ju┼╝ – tom, podobnie jak poprzednie, charakteryzuje du┼╝a ilo┼Ť─ç zdj─Ö─ç, ┼Ťwietne teksty i ma┼éo znane historie miejsc i ludzie.

Co ciekawego znajdziecie w „Zabytkach lewobrze┼╝nego Torunia”? Zacznijmy od og├│┼é├│w, czyli artyku┼éu Katarzyny Kluczwajd, kt├│ra odpowiada na pytanie „Czy w lewobrze┼╝nym Toruniu s─ů zabytki?”. ┼Üwietny tekst o charakterze historycznego felietonu, uzupe┼énia ca┼éa masa archiwalnych zdj─Ö─ç i plan├│w. Dalej mamy ciekawe i ma┼éo znane historie konkretnych miejsc. Genez─Ö ko┼Ťcio┼éa na Rudaku przedstawia Piotr Birecki, a narratorami opowie┼Ťci o modernistycznej szkole na s─ůsiednich Stawkach s─ů Marcin Ceglarski i Jakub Polak. Micha┼é P. Wi┼Ťniewski zabierze Was na wycieczk─Ö po ewangelickich cmentarza – na lewobrze┼╝u znajdziecie a┼╝ cztery zabytkowe nekropolie: dwie na Podg├│rzu i po jednej na Stawkach i Rudaku. Micha┼é opowiada te┼╝ o skarbach znalezionych (czyt. wykopanych) podczas prac porz─ůdkowych na tych┼╝e zapomnianych i zdewastowanych cmentarzach. Na Po Toruniu mo┼╝ecie poczyta─ç o jednym z nich – tym przy ulicy Rudackiej, ale zainspirowany artyku┼éem w ksi─ů┼╝ce, z pewno┼Ťci─ů odwiedz─Ö pozosta┼ée.

Jako, ┼╝e w historii najbardziej interesuj─ů mnie ludzie i ich losy, w spos├│b szczeg├│lny „przytuli┼éem” tekst Katarzyny Kluczwajd „Podg├│rska Sielanka”, opowiadaj─ůcy o dziejach tytu┼éowej restauracji i jej kolejnych w┼éa┼Ťcicieli – i tu znowu ca┼éy wagon starych zdj─Ö─ç.
Lewobrze┼╝ny Toru┼ä, to jednak przede wszystkim wielki garnizon… No mo┼╝e teraz ju┼╝ nie, ale w przesz┼éo┼Ťci i owszem. Po tej stronie Wis┼éy, po Prusakach zosta┼éo osiem fort├│w, dziesi─ůtki schron├│w i innych element├│w Twierdzy Toru┼ä. Adam Kowalkowski – znany przewodnik po Twierdzy, serwuje Czytelnikom histori─Ö Przycz├│┼éka Mostowego, kt├│ra si─Öga a┼╝ 1824 roku. Adam zabiera nas w podr├│┼╝ w czasy, kiedy zapach prochu i krwi spowszednia┼é tak bardzo, ┼╝e przesta┼é by─ç wyczuwalny. Kre┼Ťl─ůc szerszy kontekst historyczny, swoj─ů opowie┼Ť─ç zaczyna wiele lat przed tym, nim postawiono pierwsz─ů ceg┼é─Ö. Dzieje Przycz├│┼éka Mostowego, to bogata historia, pe┼éna zmian nie tylko w samej Twierdzy, ale i zwyk┼éych torunian i mieszka┼äc├│w lewobrze┼╝nych wsi. 
O Twierdzy Toru┼ä jest jeszcze jeden tekst, raczej dla koneser├│w, ni┼╝ przeci─Ötnego Czytelnika interesuj─ůcego si─Ö histori─ů. Olgierd K─Ödzierski i Kamil Tomczyk zabior─ů Was w ┼Ťwiat kamieni granicznych – takich ma┼éych (cho─ç podobno ci─Ö┼╝kich, jak cholera) betonowych s┼éupk├│w wystaj─ůcych z ziemi. Mo┼╝e kto┼Ť z Was potkn─ů┼é si─Ö o taki w lesie, mo┼╝e min─ů┼é jad─ůc rowerem czy samochodem. W ka┼╝dym razie ma┼éo kto zwraca na nie uwag─Ö, ale – jak si─Ö okazuje – r├│wnie┼╝ te mikro zabytki Twierdzy Toru┼ä maj─ů swoj─ů histori─Ö.

Ju┼╝ na sam koniec (ale wspomnie─ç o tym musz─Ö), chcia┼ébym zwr├│ci─ç Wasz─ů uwag─Ö na wspania┼ée zdj─Öcia, kt├│re s─ů swego rodzaju przerywnikami mi─Ödzy rozdzia┼éami. Ich autorami s─ů spacerowicze z Toru┼äskich Spacer├│w Fotograficznych. W tomie „Zabytki lewobrze┼╝nego Torunia”, szczeg├│lnie jedno wzbudzi┼éo m├│j zachwyt. Zachwyt z gatunku tych z otwart─ů g─Öb─ů. Patrzysz na takie zdj─Öcie, nie┼Ťwiadomie otwierasz usta i chcesz powiedzie─ç „wow”, czy co┼Ť takiego, ale nie mo┼╝esz, bo wiesz, ┼╝e to „wow”, czy co innego, to za ma┼éo. W┼éa┼Ťnie to czu┼éem patrz─ůc na fotografi─Ö Katarzyny Rubiszewskiej, kt├│r─ů znajdziecie na stronach 60-61.
niesamowite zdj─Öcie Katarzyny Rubiszewskiej
No i to by┼éoby na tyle. Oczywi┼Ťcie gor─ůco zach─Öcam Was do lektury, bo zawsze warto pozna─ç nasze miasto na nowo, co zapewnia nie tylko blog „Po Toruniu”, ale i seria ksi─ů┼╝ek „Zabytki toru┼äskie m┼éodszego pokolenia”. W planach jest ju┼╝ tom 5, kt├│ry zostanie po┼Ťwi─Öcony bardziej sztuce, ni┼╝ architekturze, ale i ona pewnie pojawi si─Ö, cho─ç raczej jako bohater drugoplanowy.

ISBN: 978-83-88341-79-3
wydawnictwo: Stowarzyszenie Historyk├│w Sztuki
liczba stron: 192
rok wydania: 2017
typ okładki: miękka
seria: Zabytki toruńskie młodszego pokolenia (tom 4)

Brak komentarzy:

Prze┼Ťlij komentarz