┼Ťroda, 11 grudnia 2019

­čôś#62: „Toru┼äskie miejsca do mieszkania i (za)pami─Ötania: domy, pomniki, cmentarze” – praca zbiorowa

✔️ 54/2019 (331)
W grudniu 2016 roku na stronach Po Toruniu po raz pierwszy zaprezentowa┼éem ksi─ů┼╝k─Ö z cyklu Zabytki toru┼äskie m┼éodszego pokolenia. By┼é to tom 3, po┼Ťwi─Öcony historyzuj─ůcej architekturze Torunia prze┼éomu XIX i XX wieku. Potem uzupe┼éni┼éem moj─ů biblioteczk─Ö o dwie pierwsze cz─Ö┼Ťci, a w czwartej zadebiutowa┼éem ze zdj─Öciem. "M┼éodsze pokolenie" pod redakcj─ů Katarzyny Kluczwajd i Micha┼éa Pszcz├│┼ékowskiego towarzyszy mi zatem od trzech lat, ma swoje honorowe miejsce na regale i jest nieocenionym ┼║r├│d┼éem wiedzy o historii i architekturze Torunia. 

Teraz mamy grudzie┼ä 2019 i z przyjemno┼Ťci─ů prezentuj─Ö Wam 9 tom serii zatytu┼éowany Toru┼äskie miejsca do mieszkania i (za)pami─Ötania. W tej ksi─ů┼╝ce przesz┼éo┼Ť─ç przenika do tera┼║niejszo┼Ťci, a czasami dos┼éownie wychodzi spod ziemi i domaga si─Ö uwagi, innym razem na gruzach dziej├│w budowana jest wsp├│┼éczesno┼Ť─ç, nowe wypiera stare, ceg┼é─Ö zast─Öpuje szk┼éo i beton, itd. Miasto ca┼éy czas si─Ö zmienia, przeobra┼╝a – to nieuniknione, tego nie da si─Ö powstrzyma─ç. Dlatego tak wa┼╝na jest pami─Ö─ç – o miejscach, o ludziach... I w┼éa┼Ťnie o tym jest tak ksi─ů┼╝ka, na kt├│r─ů sk┼éada si─Ö siedem artyku┼é├│w. Ja - tradycyjnie ju┼╝ - wspomn─Ö o trzech, kt├│re najbardziej mnie zainteresowa┼éy, co jest oczywi┼Ťcie subiektywne i wynika z w┼éasnych predylekcji do miejsc i okres├│w historycznych. Zatem...
Jako, ┼╝e od d┼éu┼╝szego czasu sam bardzo cz─Östo spaceruj─Ö po toru┼äskiej star├│wce z zadart─ů g┼éow─ů, szczeg├│lnie spodoba┼é mi si─Ö artyku┼é Micha┼éa Pszcz├│┼ékowskiego B jak Burdecki – T wie Tilk – L vi Leiser. Inicja┼éy na fasadach jako ┼Ťwiadectwo wielokulturowej codzienno┼Ťci Torunia. Autor zabiera nas w wyj─ůtkow─ů podr├│┼╝ ulicami Starego Miasta (i nie tylko), aby pokaza─ç najciekawsze kamienice naznaczone inicja┼éami ich pierwszych w┼éa┼Ťcicieli: Polak├│w, ┼╗yd├│w, Niemc├│w. Wszystkie pochodz─ů z tego samego okresu, co tylko potwierdza wielonarodowo┼Ťciowy, a co za tym idzie – wielokulturowy tygiel prze┼éomu XIX i XX w.. Ta r├│┼╝norodno┼Ť─ç odbi┼éa si─Ö na architekturze Torunia, stworzy┼éa jego klimat, kt├│ry wci─ů┼╝ zachwyca i przyci─ůga.

Jako, ┼╝e lubi─Ö tematy zwi─ůzane z okresem mi─Ödzywojennym, zwr├│ci┼éem uwag─Ö na artyku┼é duetu: Marcin Ceglarski i Jakub Polak (obecni ju┼╝ w kilku poprzednich tomach Zabytk├│w toru┼äskich m┼éodszego pokolenia) Idea mi─Ödzywojennych mieszka┼ä pracowniczych na przyk┼éadzie Przedmie┼Ťcia Mokrego. Tekst traktuje architekturze prze┼éomu lat '20 i '30 XX w. Ale nie skupia si─Ö na modernistycznych willach czy budynkach u┼╝yteczno┼Ťci publicznej, lecz na osiedlach robotniczych wzniesionych przy ulicach: Jagiello┼äskiej, Podg├│rnej, Staszica i Grudzi─ůdzkiej. Tekst o modernistycznej architekturze wielorodzinnej dodatkowo wzbogacony zosta┼é o kontekst historyczny i spo┼éeczny, co nie jest bez znaczenia.
Ko┼äcz─ůc, chcia┼ébym zwr├│ci─ç uwag─Ö jeszcze na artyku┼é Marcina Or┼éowskiego „Niech Ci ziemia lekk─ů b─Ödzie”, czyli rozwa┼╝ania toru┼äskie o zalewaniu przesz┼éo┼Ťci betonem zapomnienia. Tekst w du┼╝ej mierze skupia si─Ö na Glinkach: historii obozu, masowych grobach i ekshumacjach jakie mia┼éy miejsce w latach 2016-2017 i wcze┼Ťniej; oparty na dokumentach archiwalnych, relacjach ┼Ťwiadk├│w, wypowiedziach urz─Ödnik├│w miejskich i w┼éasnych przemy┼Ťleniach, tworzy smutny portret dzisiejszych czas├│w, gdzie ┼Ťmier─ç ma niewielkie znaczenie, a godne upami─Ötnienie zmar┼éych, to tylko kolejny problem, kt├│ry naj┼éatwiej by┼éoby zala─ç cementem. Zreszt─ů nie dotyczy to tylko Glinek. Przytoczone przez Autora przyk┼éady, r├│wnie┼╝ z prawobrze┼╝a, wystawiaj─ů urz─Ödnikom nie najlepsze ┼Ťwiadectwo ich cz┼éowiecze┼ästwa, a tak┼╝e pokazuj─ů przera┼╝aj─ůc─ů prawid┼éowo┼Ť─ç i konsekwencj─Ö w ich my┼Ťleniu i dzia┼éaniu. Tekst bez w─ůtpienia zmuszaj─ůcy do refleksji.
Ponadto Katarzyna Kluczwajd opowiada o dw├│ch podg├│rskich pomnikach: nieistniej─ůcym Kriegerdenkmal oraz istniej─ůcej Golgocie. Anna Hildebrandt-Fijorek przedstawia przemiany jakie na przestrzeni lat zasz┼éy na terenie Rze┼║ni Miejskiej na Jakubskim Przedmie┼Ťciu, a Anna N. Kmie─ç zabierze Was w sentymentaln─ů podr├│┼╝ po Rubinkowie. A do tego – tradycyjnie ju┼╝ – jako przerywniki mi─Ödzy rozdzia┼éami/artyku┼éami, zdj─Öcia uczestnik├│w Toru┼äskich Spacer├│w Fotograficznym. Takie ksi─ů┼╝ki z przyjemno┼Ťci─ů si─Ö poleca. Zatem, POLECAM. Ńâä

ISBN: 978-83-953155-4-1
wydawca: Stowarzyszenie Historyk├│w Sztuki
ilo┼Ť─ç stron: 204
rok wydania: 2019
typ okładki: miękka
seria: Zabytki toruńskie młodszego pokolenia (tom 9)

1 komentarz: