⇧ AUTOPROMOCJA ⇧

21 grudnia 2017

­čôś#35: „Wi─Özie┼ä toru┼äskiego Fortu VIII” – Alojzy Liegmann

Ksi─ů┼╝ka jest stara. Mo┼╝e nie bardzo stara, ale wida─ç, ┼╝e czas i prze┼╝ycia troch─Ö j─ů posiniaczy┼éy: ma przetarty grzbiet, po┼╝├│┼ék┼ée kartki, kilka troch─Ö zalanych stron, jakie┼Ť ┼Ťlady po kleju i poprzekre┼Ťlane stemple biblioteczne. Granatowy tusz nieco si─Ö rozmaza┼é, ale wci─ů┼╝ mo┼╝na odczyta─ç: Miejska Biblioteka Publiczna w Braniewie. Braniewo, to siedemnastotysi─Öczne miasto w warmi┼äsko-mazurskim, ale to nie stamt─ůd sprowadzi┼éem Wi─Ö┼║nia toru┼äskiego Fortu VIII. Generalnie poszukiwania tej ksi─ů┼╝ki, czy raczej wyczekiwanie, a┼╝ kto┼Ť j─ů wystawi na allegro, trwa┼éo dobry rok. Wydana w latach ’80 w nak┼éadzie 2 ty┼Ť. egzemplarzy, nie jest pozycj─ů powszechnie dost─Öpn─ů. Po miesi─ůcach czekania, w ko┼äcu pojawi┼éa si─Ö jedna sztuka. Jaki┼Ť antykwariat z po┼éudnia Polski wystawi┼é pojedynczy egzemplarz wycofany z biblioteki Polski p├│┼énocnej. Troch─Ö wi─Öc si─Ö naje┼║dzi┼éa, nim trafi┼éa do miasta, o kt├│rym opowiada.
Wi─Özie┼ä toru┼äskiego Fortu VIII, to zapis wspomnie┼ä toru┼äskiego kolejarza Alojzego Liegmanna. Wspomnie┼ä g┼é├│wnie z lat II wojny ┼Ťwiatowej, co czyni t─Ö ksi─ů┼╝k─Ö szczeg├│lnie wa┼╝n─ů. Jednak Liegmann swoj─ů opowie┼Ť─ç zaczyna od 1933 r., kiedy do┼é─ůczy┼é do tzw. Brygady Fortecznej, czyli grupy cywil├│w, maj─ůcej za zadanie wyremontowa─ç toru┼äskie forty. Nast─Öpnie opisuje pierwsz─ů prac─Ö na kolei – w lokomotywowni Toru┼ä G┼é├│wny i pierwsze dni okupacji, nasilaj─ůcy si─Ö niemiecki terror, aresztowania, egzekucje w lasach Barbarki. Przywo┼éuje te┼╝ morderstwo dokonane przez Niemc├│w na mieszka┼äcach Rubinkowa, kt├│re swego czasu opisa┼éem w tek┼Ťcie B-54/M-2 - Schron amunicyjny (miejsce egzekucji z 1939 r.). W ko┼äcu i sam Liegman trafia w ┼éapy gestapo. W marcu 1940 r. zostaje osadzony w Forcie VIII [link]. Opis tego, co si─Ö dzia┼éo za zamkni─Öt─ů bram─ů wybudowanej przez Prusak├│w Twierdzy, jest wi─Öc relacj─ů z pierwszej r─Öki. Relacj─ů wstrz─ůsaj─ůc─ů i do b├│lu prawdziw─ů. Spore fragmenty tej cz─Ö┼Ťci wspomnie┼ä przytacza Lidia Smentek w swojej ksi─ů┼╝ce Zygmunt Moczy┼äski. Podr├│┼╝ do ┼║r├│de┼é, kt├│r─ů r├│wnie┼╝ serdecznie polecam.
Forteczna gehenna Liegmanna trwa┼éa kilka tygodni. W┼éa┼Ťciwie, Niemcy nic na niego nie mieli, co nie przeszkadza┼éo im trzyma─ç go w lochu. W pewnym momencie brakowa┼éo im jednak r─ůk do pracy, zatem Alojzy zostaje zwolniony i skierowany do dawnego zak┼éadu „Born & Sch├╝tze”, gdzie okupant urz─ůdzi┼é sobie fabryk─Ö broni, i gdzie Liegmann przetrwa┼é do ko┼äca wojny. Ale ta historia nie ko┼äczy si─Ö wraz z wkroczeniem do Torunia wojsk radzieckich. Autor ci─ůgnie j─ů dalej, opisuj─ůc swoje powojenne ┼╝ycie, prze┼Ťladowanie przez UB (chocia┼╝ opisane bardzo delikatnie, w ko┼äcu ksi─ů┼╝ka ukaza┼éa si─Ö w 1983 r.) i prac─Ö „na parowozie”.
Trzeba tu zaznaczy─ç, ┼╝e Alojzy Liegmann, pos┼éuguje si─Ö bardzo ┼éadnym, plastycznym j─Özykiem, dba o detale, do opis├│w wtr─ůca dialogi. Odnios┼éem wra┼╝enie, ┼╝e mam przed sob─ů ksi─ů┼╝k─Ö napisan─ů przez bardzo inteligentnego cz┼éowieka. Cz┼éowieka, kt├│ry prze┼╝y┼é koszmar wojny i potrafi ten koszmar opowiedzie─ç. Dla mnie, jako mi┼éo┼Ťnika historii Torunia, to ksi─ů┼╝ka znacz─ůca i zajmuj─ůca istotnie miejsce w ksi─Ögozbiorze. Szkoda tylko, ┼╝e nie doczeka┼éa si─Ö wznowienia, II wydania ze zdj─Öciami o lepszej jako┼Ťci. Mimo to, gdy Wi─Özie┼ä toru┼äskiego Fortu VIII wpadnie Wam kiedy┼Ť w r─Öce, albo mignie gdzie┼Ť przed oczami – nie zastanawiajcie si─Ö i natychmiast capnijcie t─Ö ksi─ů┼╝k─Ö. Naprawd─Ö warto.

ISBN: 83-00-00576-5
wydawca: Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie Oddział Miejski w Gdańsku
ilo┼Ť─ç stron: 128
rok wydania: 1983
typ okładki: miękka

2 komentarze:

  1. Par─Ö lat temu ok. 6 uda┼éo mi si─Ö znale┼║─ç t─ů wspania┼é─ů ksi─ů┼╝k─Ö. Teraz najciekawsze - miejsce - Ksi─ů┼╝nica Kopernika┼äska. Dosta┼éem j─ů w kiermaszu za 1 z┼é. Jakby by┼éo ma┼éo to jest tam brak piecz─ůtek tej┼╝e biblioteki (czy┼╝by le┼╝a┼éa w magazynie nie ruszana przez lata?). Czyta si─Ö bardzo ciekawie, czasami "przenosz─ůc si─Ö w czasie" do tamtych dni, szuka┼éem miejsc na mapie i ogl─ůda┼éem te miejsca obecnie.
    Ksi─ů┼╝ka obowi─ůzkowo powinna by─ç czytana w szko┼éach toru┼äskich jako lektura, aby pozna─ç lokaln─ů histori─Ö.
    A teraz pere┼éka: moja ksi─ů┼╝ka posiada wpis: "Od autora Alojzy Liegmann Toru┼ä dnia 28.03.1984 r." Egzemplarz bezcenny. Pozdrawiam.

    OdpowiedzUsuń
  2. O! Jak miło :)
    Przyznam, ┼╝e ksi─ů┼╝k─Ö dziadka zdoby┼éam w ten sam spos├│b (allegro - Braniewo ;)... i dok┼éadnie jej nie przeczyta┼éam, boj─ůc si─Ö konfrontacji z opisami cierpienia osoby, kt├│ra by┼éa mi bardzo bliska.

    Nie wiem, czy orientuje się Pan, ale dziadek był inicjatorem i głównym 'kierownikiem robót' przy odbudowie fortu VIII w latach 80-tych.

    Niestety jego trud nie został doceniony przez ówczesne i obecne władze...fort niszczeje, jest dewastowany... Przykra sprawa.

    Pozdrawiam serdecznie,
    Iwona Liegmann

    OdpowiedzUsuń